"કોજાગિરી પૂર્ણિમાના શુભ અવસરે ચંદ્રદેવ માટે નૈવેદ્ય થાળી"
કોજાગિરી પૂર્ણિમાના શુભ અવસરે, દેવી લક્ષ્મી અને ચંદ્રદેવ માટે એક પરંપરાગત અને 'સાત્વિક' (શુદ્ધ/પવિત્ર) નૈવેદ્ય થાળી તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ થાળીમાં ડુંગળી કે લસણના ઉપયોગ વિના બનાવેલી સ્વાદિષ્ટ અને સાત્વિક વાનગીઓનો સમાવેશ થાય છે. જાણો, કોજાગિરીની આ સાત્વિક નૈવેદ્ય થાળીમાં કઈ વાનગીઓ હોય છે અને તેને બનાવવાની રીતો શું છે...
કોજાગિરી વિશેષ નૈવેદ્ય થાળી
કેસર-મલાઈ મસાલા દૂધ: કોજાગિરી માટેનું મુખ્ય નૈવેદ્ય, જેને ચંદ્રના પ્રકાશ (ચાંદની) નીચે રાખવામાં આવે છે.
નરમ અને ફૂલેલી પૂરીઓ: ઘઉંના લોટમાંથી બનાવેલી અને શુદ્ધ ઘીમાં તળેલી કે શેકેલી ગરમાગરમ પૂરીઓ.
સાત્વિક બટાકાનું શાક: ડુંગળી કે લસણ વગર તૈયાર કરેલું બટાકાનું કોરું (સૂકું) શાક, જેમાં જીરું, ટામેટાં અને તાજી કોથમીરનો ઉપયોગ થાય છે.
રવા શીરો અથવા ચોખાની ખીર: શુદ્ધ ઘી, સૂકો મેવો, એલચી અને જાયફળથી ભરપૂર મીઠી વાનગી.
મસાલે ભાત અથવા જીરા રાઈસ: લવિંગ, તજ, તમાલપત્ર અને શુદ્ધ ઘીનો વઘાર આપીને બનાવેલા ભાત.
વરણ-ભાત (દાળ-ભાત) અને ઘી: જીરાનો વઘાર કરેલી તુવેરની દાળ અને ભાત, જેની સાથે શુદ્ધ ઘી પીરસવામાં આવે છે.
કોશિંબિર (સલાડ) અને અન્ય વાનગીઓ: કાકડી અને દહીંનું સલાડ, લીંબુના ટુકડા, અને સાથે 'આલુ વડી' (અરવીના પાનનાં પાતરાં) અથવા 'કોથિંબીર વડી' (કોથમીરનાં પાતરાં/વડાં). થાળીની ૩ મુખ્ય વાનગીઓ માટેની ઝડપી રેસિપી
સાત્વિક બટાકાનું કોરું શાક (ડુંગળી કે લસણ વગર)
સામગ્રી: બાફેલા બટાકા, ૧ મોટી ચમચી શુદ્ધ ઘી, જીરું, લીલાં મરચાં, મીઠો લીમડો, સમારેલાં ટામેટાં, હળદર, મીઠું અને કોથમીર.
બનાવવાની રીત: એક કડાઈમાં ઘી ગરમ કરો અને તેમાં જીરું, લીલાં મરચાં, મીઠો લીમડો અને સમારેલાં ટામેટાં ઉમેરો. ટામેટાં નરમ થઈ જાય એટલે તેમાં હળદર, મીઠું અને બાફેલા બટાકા ઉમેરો; ઢાંકીને ધીમી આંચ પર ૫ મિનિટ સુધી પકાવો. છેલ્લે, કોથમીરથી સજાવો.
નૈવેદ્ય માટે સાદું 'વરણ' (દાળ)
સામગ્રી: રાંધેલી તુવેરની દાળ, હળદર, હિંગ, મીઠું, શુદ્ધ ઘી અને ગોળનો નાનો ટુકડો.
બનાવવાની રીત: રાંધેલી દાળમાં પાણી, હળદર, મીઠું અને થોડો ગોળ ઉમેરીને ઉકાળો. ઘી ગરમ કરી તેમાં હિંગ અને જીરું નાખી વઘાર તૈયાર કરો; આ વઘાર દાળ (વરણ) પર રેડો.
મસાલે ભાત
સામગ્રી: ચોખા, આખા મસાલા (લવિંગ, એલચી, તજ), જીરું, શુદ્ધ ઘી, કાજુ, 'ગોડા મસાલા' (મહારાષ્ટ્રીયન પરંપરાગત મસાલાનું મિશ્રણ), હળદર અને મીઠું.
બનાવવાની રીત: એક કડાઈમાં ઘી ગરમ કરો અને તેમાં આખા મસાલા, જીરું અને કાજુ સાંતળો. ત્યારબાદ ધોયેલા ચોખા, ગોડા મસાલા, હળદર અને મીઠું ઉમેરીને થોડીવાર સાંતળો. તેમાં ચોખા કરતાં બમણું પાણી ઉમેરો અને ધીમી આંચ પર ચોખા છૂટા અને બરાબર રંધાઈ જાય ત્યાં સુધી પકાવો.
નૈવેદ્ય ધરાવવા માટેના મહત્વના નિયમો:
શુદ્ધતા (સાત્વિકતા): નૈવેદ્ય માટે તૈયાર કરેલી કોઈપણ વાનગીમાં ડુંગળી, લસણ કે કોઈપણ માંસાહારી સામગ્રીનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.
ઘીનો ઉપયોગ: નૈવેદ્યની વાનગીઓ બનાવતી વખતે શક્ય હોય ત્યાં સુધી તેલને બદલે શુદ્ધ ઘીનો ઉપયોગ કરવો. તુલસીનું પાન: દેવતાને ભોગ અર્પણ કરતા પહેલા, એ સુનિશ્ચિત કરો કે દરેક વાનગી પર, તેમજ મસાલાવાળા દૂધના પાત્રમાં, તુલસીનું એક પાન મૂકવામાં આવ્યું હોય.
