જમાઈ કેમ નથી કરતા પોતાના સાસુ-સસરાનાં અંતિમ સંસ્કાર ? જાણો શું કહે છે ગરુડ પુરાણ

BY: કલ્યાણી દેશમુખ

Publish: Thu, 9 Jul 2026 (00:04 IST) Updated: Thu, 9 Jul 2026 (00:11 IST)

ગરુડ પુરાણમાં ઘણી હિન્દુ અંતિમ સંસ્કાર પરંપરાઓનો ઉલ્લેખ છે. આવી જ એક માન્યતા જમાઈ અને તેના સાસુ-સસરા વચ્ચેના સંબંધ સાથે સંબંધિત છે, અને તેથી જ જમાઈ તેમના સાસુ-સસરાનો અંતિમ સંસ્કાર કરતા નથી. ચાલો આ પાછળના કારણો શોધી કાઢીએ.

સનાતન ધર્મ ગ્રંથોમાં અંતિમ સંસ્કાર સાથે સંકળાયેલા નિયમો અને પરંપરાઓનું વર્ણન છે. આવી જ એક માન્યતા એ છે કે જમાઈએ પોતાના સાસુ-સસરાનો અંતિમ સંસ્કાર ન કરવો જોઈએ કે તેમની જાનવરીને લઈ જવું જોઈએ નહીં. આ પરંપરાનું વર્ણન ગરુડ પુરાણમાં પણ કરવામાં આવ્યું છે. ચાલો આ માન્યતા પાછળનું કારણ સમજીએ.

ગરુડ પુરાણ

ગરુડ પુરાણમાં મૃત્યુ પછીની યાત્રા, યમલોક, કાર્યોના પરિણામો અને અંતિમ સંસ્કાર સંબંધિત ઘણા નિયમોનું વર્ણન છે. આમાંથી એક એ છે કે જમાઈએ તેના સાસરિયાઓના મૃતદેહને ઉપાડવો જોઈએ નહીં. આ નિયમ ધાર્મિક પરંપરાઓ અને સામાજિક વ્યવસ્થા પર આધારિત છે.

પ્રેત ખંડમાં શું કહેવામાં આવ્યું છે

ગરુડ પુરાણનો પ્રેત ખંડ જમાઈને વિશેષ આદર આપવાની હિમાયત કરે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓમાં, "જમાઈ" શબ્દ "યમ" સાથે સંકળાયેલ છે. આ કારણોસર, જમાઈને ખૂબ જ આદરણીય માનવામાં આવે છે. ગ્રંથમાં એ પણ ઉલ્લેખ છે કે સાસરિયાઓએ તેમના જમાઈ સાથે આદર અને સન્માન સાથે વર્તવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે જો જમાઈ સાથે અયોગ્ય વર્તન કરવામાં આવે છે, તો મૃત્યુ પછી સાસરિયાઓને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.

જમાઈને અંતિમ સંસ્કાર કરવાનો અધિકાર કેમ નથી?

ગરુડ પુરાણ અનુસાર, અંતિમ સંસ્કાર કરવાનો અધિકાર એ જ કુળ અથવા વંશના સભ્ય પાસે છે જેમાંથી મૃતક આવતો હતો. પુત્રી અને જમાઈને બીજા પરિવારના સભ્યો ગણવામાં આવે છે. આ કારણોસર, પરંપરાગત રીતે, જમાઈને તેના સસરાનો મૃતદેહ લઈ જવા અથવા તેમના અંતિમ સંસ્કાર કરવા માટે અધિકૃત નથી.

પુત્રની ગેરહાજરીમાં અંતિમ સંસ્કાર કોણ કરે છે?

ગરુડ પુરાણમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિને પુત્ર કે પૌત્ર ન હોય, તો પુત્રીનો પુત્ર, એટલે કે પૌત્ર, અંતિમ સંસ્કાર કરી શકે છે. પૌત્રને તેની દાદી માટે શ્રાદ્ધ વિધિ કરવા માટે પણ અધિકૃત માનવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા વંશ પર આધારિત છે.

બદલાતી સામાજિક પરિસ્થિતિઓ

હાલમાં, સામાજિક પરિસ્થિતિઓમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે. જે પરિવારોમાં કોઈ કારણસર કોઈ પુત્ર નથી અથવા કોઈ વંશજ નથી, ત્યાં પુત્રી, જમાઈ અથવા અન્ય નજીકના સંબંધીઓ અંતિમ સંસ્કાર કરવાની જવાબદારી લે છે. તેથી, આ પરંપરાઓનું પાલન દરેક પરિવાર પોતાના સંજોગો અનુસાર કરે છે.