મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં સતત વધી રહેલા ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર હાલ અસ્થિર બન્યું છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) પર સર્જાયેલી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને લીધે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના સપ્લાય પર મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો

BY: વેબદુનિયા ન્યુઝ ટીમ

Publish: Wed, 10 Jun 2026 (06:35 IST) Updated: Wed, 10 Jun 2026 (06:56 IST)

Oman Gujarat Pipeline Project

મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં સતત વધી રહેલા ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર હાલ અસ્થિર બન્યું છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) પર સર્જાયેલી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને લીધે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના સપ્લાય પર મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. આ સંકટ વચ્ચે ભારતે પોતાના ઉર્જા હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી અને મેગા પ્લાન તૈયાર કરી લીધો છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની પકડ મજબૂત કરશે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બાયપાસ કરતી નવી વ્યૂહરચના

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝની ખાડી થઈને આવતા જહાજો દ્વારા મેળવે છે. જો આ રૂટ બંધ થાય, તો દેશમાં ઉર્જા સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. આ જોખમને કાયમ માટે ટાળવા માટે ભારતે ઓમાન સાથે હાથ મિલાવ્યા છે. આ આયોજન હેઠળ એક એવો વૈકલ્પિક દરિયાઈ માર્ગ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે, જેનાથી ભારતને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિર્ભર રહેવું નહીં પડે અને ઈંધણનો પુરવઠો સીધો ભારત પહોંચશે.

ગુજરાતથી ઓમાન: 2000  કિલોમીટર લાંબી પાઇપલાઇન

આ મેગા પ્રોજેક્ટ હેઠળ ગુજરાતના દરિયાકિનારાને સીધો ઓમાન સાથે જોડવામાં આવશે. અરબી સમુદ્રના પેટાળમાંથી પસાર થનારી આ અંડરવોટર ગેસ પાઇપલાઇન આશરે 2000 કિલોમીટર જેટલી લાંબી હશે. આ પાઇપલાઇન ટેક્નોલોજી અને એન્જિનિયરિંગનો એક અદ્ભુત નમૂનો સાબિત થશે, જે બે દેશો વચ્ચે સીધો સપ્લાય લાઇન તરીકે કામ કરશે.

અરબી સમુદ્રના માર્ગે ઉર્જા સુરક્ષા

આ પાઇપલાઇન સંપૂર્ણપણે અરબી સમુદ્રના ઊંડા પાણીમાંથી પસાર થવાની હોવાથી તે સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મજબૂત ગણાશે. જમીની માર્ગો અથવા વિવાદાસ્પદ જળસીમાઓથી દૂર હોવાને કારણે તેના પર આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવની સીધી અસર નહીં થાય. આનાથી ભારતને કોઈપણ વિક્ષેપ વિના લાંબા સમય સુધી અને સુરક્ષિત રીતે ગેસનો પુરવઠો મળતો રહેશે.

મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષની અસરથી મુક્તિ

જ્યારે પણ મધ્ય પૂર્વના દેશો વચ્ચે યુદ્ધ કે તણાવની સ્થિતિ પેદા થાય છે, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ગેસ અને ઓઇલના ભાવ આસમાને પહોંચી જાય છે. ઓમાન સાથે સીધી પાઇપલાઇન શરૂ થવાથી ભારત આવા બાહ્ય ઝટકાઓ અને ભાવની અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મેળવી શકશે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય અર્થતંત્રને વૈશ્વિક યુદ્ધોની નકારાત્મક અસરોથી બચાવવા માટેની કવચ સમાન છે.

આર્થિક મોરચે મોટો ફાયદો અને સમયની બચત

હાલમાં જહાજો (ટેન્કર્સ) દ્વારા ગેસ લાવવામાં ઘણો સમય અને મોટો પરિવહન ખર્ચ (Frigth Cost) થાય છે. દરિયાઈ પાઇપલાઇન કાર્યરત થતાં જ પરિવહનનો આ જંગી ખર્ચ લગભગ નાબૂદ થઈ જશે અને સમયની પણ ભારે બચત થશે. સસ્તો ગેસ મળવાને કારણે ભારતના ઉદ્યોગો અને સામાન્ય જનતાને પણ લાંબાગાળે મોટો આર્થિક ફાયદો થઈ શકે છે.

ગેસ પાઇપલાઇનનો ખર્ચ કેટલો થશે?

આ પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ આશરે ₹40,000 કરોડ થશે. તે વિશ્વના સૌથી ઊંડા દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા ઓમાનથી ભારતના પશ્ચિમ કિનારા (ગુજરાત) સુધી કુદરતી ગેસ લાવશે. પાઇપલાઇનના નિર્માણથી ગલ્ફ દેશો અને ભારત વચ્ચે એક સુરક્ષિત સીધો ઉર્જા માર્ગ બનશે. આનાથી ભારતને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા દરિયાઈ માર્ગો પર નિર્ભરતામાંથી મુક્તિ મળશે.

ભારત માટે આ પ્રોજેક્ટ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

ભારત તેની મોટાભાગની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો આયાત કરે છે અને કુદરતી ગેસ માટે વિદેશી પુરવઠા પર ભારે નિર્ભર છે, ખાસ કરીને LNG. આમાંથી મોટાભાગનો ભારત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ગલ્ફ દેશોમાંથી આવે છે. આ માર્ગમાં કોઈપણ વિક્ષેપ વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર સીધી અસર કરી શકે છે, જે શિપિંગ દરો, ઇંધણના ભાવ અને પુરવઠા શૃંખલાને અસર કરી શકે છે.

મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વર્તમાન પરિસ્થિતિએ દર્શાવ્યું છે કે ફક્ત આ દરિયાઈ માર્ગ પર આધાર રાખવો કેટલો જોખમી હોઈ શકે છે. LNG ના ભાવમાં ઊંચી અસ્થિરતા અને જહાજોની સલામતીએ આ પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટમાં રસ ફરી શરૂ કર્યો છે. LNG આયાત કરતા પહેલા, ગેસને પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને ટેન્કરો દ્વારા પરિવહન કરવામાં આવે છે અને ભારતમાં આગમન પર તેને ફરીથી ગેસમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. તે દરમિયાન, પાઇપલાઇન દ્વારા ગેસ સીધો ભારત સુધી પહોંચશે.