Bhishma Panchak 2025: ભીષ્મ પંચક શું છે, શા માટે મનાવવામાં આવે છે, જાણો પંચકની તિથિઓ

Publish: Mon, 3 Nov 2025 (05:21 IST) Updated: Sun, 2 Nov 2025 (11:27 IST)

Bhishma Panchak 2025: ભીષ્મ પંચક વ્રત મહાભારતના મહાન ઋષિ ભીષ્મને સમર્પિત છે, જેમણે ભગવાન કૃષ્ણના આદેશથી બાણ શય્યા પર સૂતી વખતે આ વ્રત રાખ્યું હતું. આ પાંચ દિવસો ખાસ ઉપવાસ, તપસ્યા અને ધાર્મિક વિધિઓ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે.

ભીષ્મ પંચક એટલે શું? ભીષ્મ પંચક એટલે કાર્તિક મહિનાના છેલ્લા પાંચ દિવસો. ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય રીતે, તેને ખૂબ જ શુભ અને મુક્તિ આપનાર માનવામાં આવે છે, જ્યારે સામાન્ય પંચક કાળ, જેમાં અમુક પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ હોય છે, તેને અશુભ માનવામાં આવે છે. તે કાર્તિક શુક્લ એકાદશી (દેવુથની એકાદશી) થી શરૂ થાય છે અને કાર્તિક પૂર્ણિમા સુધી ચાલુ રહે છે. તેને વિષ્ણુ પંચક અથવા હરિ પંચક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

ભીષ્મ પંચક શા માટે ઉજવવામાં આવે છે? ભીષ્મ પંચક મહાભારતના પિતામહ ભીષ્મના માનમાં ઉજવવામાં આવે છે, અને તેથી તેને 'ભીષ્મ પંચક' કહેવામાં આવે છે.

પૌરાણિક કથા: મહાભારત યુદ્ધ સમાપ્ત થયા પછી, જ્યારે ભીષ્મ પિતામહ તીરની શય્યા પર સૂતા હતા, સૂર્ય ઉત્તર તરફ જાય તેની રાહ જોતા હતા, ત્યારે ભગવાન કૃષ્ણ પાંડવો સાથે તેમની પાસે ગયા અને ભીષ્મ પિતામહને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું જ્ઞાન આપવા વિનંતી કરી. ભીષ્મ પિતામહે કાર્તિક શુક્લ એકાદશીથી પૂર્ણિમા સુધીના પાંચ દિવસોમાં પાંડવોને આ જ્ઞાન આપ્યું. આ સાંભળીને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પ્રસન્ન થયા અને તેમણે આ પાંચ દિવસોને ભીષ્મ પંચક નામ આપ્યું અને તેમને અત્યંત શુભ જાહેર કર્યા.

મહત્વ: એવું માનવામાં આવે છે કે આ પાંચ દિવસોમાં ઉપવાસ, સ્નાન, પૂજા અને દાન કરવાથી બધા પાપોનો નાશ થાય છે અને મોક્ષ મળે છે. જે લોકો કાર્તિક મહિના દરમિયાન ઉપવાસ કરી શકતા નથી, તેઓ ભીષ્મ પંચક દરમિયાન ઉપવાસ કરે છે, તેઓ આખા મહિના દરમિયાન ઉપવાસ કરવાનું પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. તે નિઃસંતાન યુગલો માટે પણ શુભ માનવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુને આ વ્રત ખૂબ પ્રિય છે.

ભીષ્મ પંચક તિથિઓ

૨૦૨૫ માં ભીષ્મ પંચકની તિથિઓ નીચે મુજબ છે:

ભીષ્મ પંચક શરૂ થાય છે: 1 નવેમ્બર, 2025 (કાર્તિક શુક્લ એકાદશી/દેવુથની એકાદશી), શનિવાર.

ભીષ્મ પંચક સમાપ્ત થાય છે: 5 નવેમ્બર, 2025 (કાર્તિક પૂર્ણિમા), બુધવાર.