કાર્તિકી એકાદશી નિમિત્તે ભગવાન વિષ્ણુ અને વિઠ્ઠલને ધરાવો આ ખાસ નૈવેદ્ય, જાણો પરંપરાગત મીઠાઈઓની રેસિપી
કાર્તિકી એકાદશીના પવિત્ર દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને વિઠ્ઠલની પૂજા-અર્ચના કરીને ભક્તો ઉપવાસ રાખે છે. આ દિવસે ભગવાનને સાત્વિક અને પરંપરાગત મીઠાઈઓનો નૈવેદ્ય ધરાવવાની વિશેષ પરંપરા છે. નૈવેદ્યમાં તુલસીનું પાન અવશ્ય મૂકવું જોઈએ, કારણ કે ભગવાન વિષ્ણુને તુલસી અત્યંત પ્રિય માનવામાં આવે છે.
કાર્તિકી એકાદશી નિમિત્તે ભગવાનને ધરાવવા માટે ઘરે જ સરળતાથી બનાવી શકાય તેવી ખાસ મીઠાઈઓની પરંપરાગત રેસિપી જાણીએ.
1. રાજગરાનો સ્વાદિષ્ટ શીરો (Rajgira Sheera)
ભગવાન વિષ્ણુ રાજગરાની વાનગીઓનો નૈવેદ્ય ધરાવવો શુભ માનવામાં આવે છે. તેથી કાર્તિકી એકાદશીના નૈવેદ્ય માટે રાજગરાનો શીરો ઉત્તમ વિકલ્પ છે.
સામગ્રી:
- રાજગરાનો લોટ – 1 કપ
- ઘી – 3/4 કપ
- ખાંડ અથવા ગોળનો પાઉડર – 3/4 કપ
- ગરમ દૂધ – 2 કપ (અથવા પાણી)
- એલચી પાઉડર – સ્વાદ મુજબ
- જાયફળ પાઉડર – ચપટી
- કાજુ, બદામ અને કિસમિસ – જરૂર મુજબ
બનાવવાની રીત:
1. કડાઈમાં ઘી ગરમ કરીને રાજગરાનો લોટ ધીમા તાપે સુગંધ આવે ત્યાં સુધી શેકી લો.
2. લોટ બરાબર શેકાઈ જાય એટલે તેમાં ધીમે ધીમે ગરમ દૂધ ઉમેરો અને ગઠ્ઠા ન થાય તે માટે સતત હલાવતા રહો.
3. દૂધ શોષાઈ જાય પછી તેમાં ખાંડ અથવા ગોળનો પાઉડર ઉમેરો.
4. 2 મિનિટ ઢાંકણ ઢાંકી શીરો થવા દો.
5. છેલ્લે એલચી, જાયફળ અને ડ્રાયફ્રૂટ્સ ઉમેરીને ગરમાગરમ શીરો નૈવેદ્ય માટે તૈયાર કરો.
2. સાબુદાણાની શાહી ખીર (Sabudana Kheer)
નૈવેદ્ય માટે સાબુદાણાની ખીર પરંપરાગત અને સ્વાદિષ્ટ મીઠાઈ છે. ઉપવાસમાં પણ આ ખીર ખાઈ શકાય છે અને તે ઝડપથી તૈયાર થઈ જાય છે.
સામગ્રી:
- પલાળેલો સાબુદાણા – 1/2 કપ
- ફુલ ક્રીમ દૂધ – 500 મિલી
- ખાંડ – 5થી 6 ચમચી
- કેસર – થોડા તાંતણા
- એલચી પાઉડર – સ્વાદ મુજબ
- ઘી – 1 ચમચી
- કાજુ અને બદામની કતરણ – જરૂર મુજબ
બનાવવાની રીત:
1. જાડા તળિયાવાળા વાસણમાં દૂધ ઉકાળવા મૂકો.
2. બીજી કડાઈમાં ઘી ગરમ કરીને પલાળેલા સાબુદાણાને 1થી 2 મિનિટ સાંતળો. આથી ખીર ચીકણી નહીં બને.
3. હવે સાબુદાણાને ઉકળતા દૂધમાં ઉમેરો અને ધીમા તાપે સાબુદાણા પારદર્શક થાય ત્યાં સુધી પકાવો.
4. ત્યારબાદ ખાંડ, કેસરવાળું દૂધ, એલચી પાઉડર અને ઘીમાં શેકેલા ડ્રાયફ્રૂટ્સ ઉમેરો.
5. 3થી 4 મિનિટ ઉકાળો. સ્વાદિષ્ટ સાબુદાણાની ખીર નૈવેદ્ય માટે તૈયાર છે.
3. સૂકા મેવા અને નાળિયેરના પંચખાદ્ય લાડુ
પંઢરપુરમાં ભગવાન વિઠ્ઠલને પંચખાદ્યનો નૈવેદ્ય ધરાવવાની જૂની પરંપરા છે. સૂકા મેવા અને નાળિયેરથી બનેલા આ લાડુ પૌષ્ટિક તેમજ સ્વાદિષ્ટ હોય છે.
સામગ્રી:
- સૂકું છીણેલું નાળિયેર – 1 કપ
- ખારેકનો પાઉડર – 1/2 કપ
- કાજુ-બદામનો ભૂકો – 1/4 કપ
- ખસખસ – 1/4 કપ (વૈકલ્પિક)
- ઝીણો સમારેલો ગોળ – 3/4 કપ
- ઘી – 2 ચમચી
- એલચી પાઉડર – સ્વાદ મુજબ
બનાવવાની રીત:
1. કડાઈમાં સૂકું નાળિયેર અને ખસખસને હળવાં શેકી લો.
2. એ જ કડાઈમાં 1 ચમચી ઘી ઉમેરી કાજુ-બદામ અને ખારેકનો પાઉડર સાંતળી લો.
3. હવે 1 ચમચી ઘીમાં ગોળ ઓગાળી લો. ગોળની ચાસણી બનાવવાની નથી, માત્ર ઓગાળવાનો છે.
4. ગેસ બંધ કરીને તેમાં શેકેલી બધી સામગ્રી અને એલચી પાઉડર ઉમેરો.
5. મિશ્રણ હળવું ગરમ હોય ત્યારે તેના નાના-નાના લાડુ વાળી લો.
4. ગોળવાળું શક્કરિયાનો મીઠો કીસ
કાર્તિકી એકાદશીના દિવસોમાં શક્કરિયાની ભરપૂર આવક હોય છે. શક્કરિયા અને ગોળથી બનતો આ મીઠો કીસ નૈવેદ્ય માટે પરંપરાગત અને સ્વાદિષ્ટ વિકલ્પ છે.
સામગ્રી:
- મધ્યમ કદના શક્કરિયા – 2
- છીણેલો ગોળ – 3થી 4 ચમચી (અથવા ખાંડ)
- ઘી – 2 ચમચી
- તાજું છીણેલું નાળિયેર – 1/2 કપ
- એલચી પાઉડર – સ્વાદ મુજબ
બનાવવાની રીત:
1. શક્કરિયાની છાલ ઉતારી તેને છીણી લો.
2. કડાઈમાં ઘી ગરમ કરીને શક્કરિયાનો કીસ ધીમા તાપે 5થી 7 મિનિટ સાંતળો.
3. શક્કરિયા નરમ થઈ જાય એટલે તેમાં ગોળ અને તાજું નાળિયેર ઉમેરો.
4. બધી સામગ્રી સારી રીતે મિક્સ કરીને ઢાંકણ ઢાંકી 2 મિનિટ વરાળમાં થવા દો.
5. છેલ્લે એલચી પાઉડર ઉમેરો. સ્વાદિષ્ટ મીઠો શક્કરિયાનો કીસ નૈવેદ્ય માટે તૈયાર છે.
5. પંચામૃત અને તુલસીપત્ર – નૈવેદ્યની પૂર્ણતા
ભગવાન વિષ્ણુ અને વિઠ્ઠલની પૂજામાં પંચામૃતનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. ગાયનું દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ખાંડ મિક્સ કરીને પંચામૃત બનાવવામાં આવે છે. નૈવેદ્યમાં પંચામૃત સાથે તુલસીપત્ર રાખવાથી પૂજા પૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પંચામૃત બનાવવાની સામગ્રી:
- દૂધ – 4 ચમચી
- દહીં – 2 ચમચી
- ઘી – 1 ચમચી
- મધ – 1 ચમચી
- ખાંડ – 1 ચમચી
- તુલસીનાં પાન – 2થી 3
બનાવવાની રીત:
એક વાસણમાં દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ખાંડ ઉમેરો. બધી સામગ્રી સારી રીતે મિક્સ કરીને પંચામૃત તૈયાર કરો. ત્યારબાદ તેને ભગવાનને નૈવેદ્ય તરીકે ધરાવો અને ઉપર તુલસીનાં પાન મૂકો.
કાર્તિકી એકાદશીના દિવસે શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી ભગવાન વિષ્ણુ તથા વિઠ્ઠલને આ પરંપરાગત મીઠાઈઓનો નૈવેદ્ય ધરાવીને પૂજા કરવાથી ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ રહે તેવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
