પોહેલા વૈશાખનો તહેવાર ક્યાં ઉજવવામાં આવે છે, આ દિવસની વિશેષતા શું છે?

Publish: Tue, 7 Apr 2026 (00:42 IST) Updated: Mon, 6 Apr 2026 (15:46 IST)

જ્યારે 'પોહેલા વૈશાખ' પશ્ચિમ બંગાળની સુગંધિત માટી અને ઢોલના સૂર વચ્ચે આવે છે, ત્યારે તે ફક્ત એક તારીખ જ નહીં પરંતુ ઉજવણીની નવી સવાર લાવે છે. 'નબા વર્ષ' અથવા 'નોબોવર્ષો' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે બંગાળી કેલેન્ડરના પહેલા દિવસે, મેષા સંક્રાંતિથી શરૂ થાય છે. બંગાળી યુગ 1433 પોહેલા વૈશાખ બુધવાર, 15 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ શરૂ થશે.

આ નવું વર્ષ ફક્ત પશ્ચિમ બંગાળ પૂરતું મર્યાદિત નથી; તેના ઉત્સવો આસામ, ત્રિપુરા અને બાંગ્લાદેશના બંગાળી સમુદાયોમાં પણ સમાન રીતે જોવા મળે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આસામમાં, તેને 'બિહુ' કહેવામાં આવે છે, જે ત્યાંના લોકોમાં નવા વર્ષના ઉત્સાહની ભાવના લાવે છે.

ઇતિહાસ અને ગણતરીઓની એક અનોખી ઝલક

જો આપણે સમયના પાના ફેરવીએ તો, બંગાળી યુગની શરૂઆત પ્રાચીન બંગાળના શક્તિશાળી રાજા શોશાંગકોને આભારી છે.

ઇતિહાસકારો માને છે કે આ કેલેન્ડર ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરની તુલનામાં ૫૯૪ ની આસપાસ શરૂ થયું હતું.

સમયની આ ગણતરી પાછળનું ગણિત પણ ખૂબ રસપ્રદ છે:

પોહેલા વૈશાખ પહેલા: જો તમે બંગાળી વર્ષ ગણો છો, તો તે ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરથી 594 વર્ષ પાછળ હોવાનું જણાય છે.

પોહેલા વૈશાખ પછી: આ અંતર 593 વર્ષ સુધી ઘટે છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ કેલેન્ડર, તેની પ્રાચીન પરંપરાઓ જાળવી રાખીને, હજુ પણ આધુનિક વિશ્વ સાથે તાલમેલ જાળવી રહ્યું છે.

રાજા શોશાંગકોનો અભિપ્રાય (પ્રાચીન મૂળ)

ઘણા ઇતિહાસકારો માને છે કે બંગાળી કેલેન્ડરની સ્થાપના 7મી સદીમાં બંગાળના પ્રથમ સ્વતંત્ર રાજા શશાંક દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

સમય: તેની શરૂઆત 594 સીઈની આસપાસ માનવામાં આવે છે.

તર્ક: પ્રાચીન શિવ મંદિરો પરના શિલાલેખોમાં 'બંગબ્દ' શબ્દનો ઉલ્લેખ છે, જે દર્શાવે છે કે આ કેલેન્ડર મુઘલ કાળ પહેલા ઘણા સમય પહેલા અસ્તિત્વમાં હતું. રાજા શોશાંગકોના રાજ્યાભિષેકના સમયને આ સંવતનો આધાર માનવામાં આવે છે.

બંગલા મહિનાઓના નામ ક્યાંથી આવ્યા?

બંગાળી કેલેન્ડરના મહિનાઓના નામ પ્રાચીન વિક્રમ સંવતથી પ્રેરિત છે, જે નક્ષત્રો (તારા) ના નામો પર આધારિત છે:

વૈશાખ: વિશાખા નક્ષત્રમાંથી

જ્યેષ્ઠ: જ્યેષ્ઠ નક્ષત્રમાંથી

અષાઢ: પૂર્વાષાઢ નક્ષત્રમાંથી

તેવી જ રીતે, અન્ય મહિનાઓના નામ પણ અવકાશી પદાર્થો પર આધારિત છે.

વર્તમાન સ્થિતિ

આજે, બંગાળી કેલેન્ડરના બે મુખ્ય સંસ્કરણો પ્રચલિત છે:

ભારત (પશ્ચિમ બંગાળ, ત્રિપુરા, આસામ): સૂર્ય સિદ્ધાંત પર આધારિત પરંપરાગત સૌર કેલેન્ડર હજુ પણ અહીં અનુસરવામાં આવે છે.

બાંગ્લાદેશ: 1966 માં, ડૉ. મુહમ્મદ શાહિદુલ્લાહની આગેવાની હેઠળની સમિતિએ લીપ વર્ષ અને નિશ્ચિત મહિનાની તારીખો સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેટલાક સુધારા કર્યા. તેથી, બાંગ્લાદેશમાં પોહેલા વૈશાખ હંમેશા 14 એપ્રિલે આવે છે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં, તે મીન સંક્રાંતિથી શરૂ થાય છે.