સૂર્ય મંદિર, કોણાર્ક ઓડિશા

Publish: Fri, 10 Apr 2026 (12:08 IST) Updated: Fri, 10 Apr 2026 (12:15 IST)

કોણાર્ક સૂર્ય મંદિરનો પરિચય

પુરીથી આશરે 35 કિલોમીટર અને ભુવનેશ્વરથી 65 કિલોમીટર દૂર સ્થિત, કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર ભારતના પૂર્વ કિનારે બંગાળની ખાડીને નજર સામે રાખે છે. 13મી સદીમાં બનેલ, આ મંદિર સૂર્ય દેવને સમર્પિત છે અને સૂર્યોદયના પ્રથમ કિરણોને પકડવા માટે રચાયેલ છે.

કોણાર્ક મંદિર 13મી સદીના ઓડિશા રાજ્યનો એક ઉત્કૃષ્ટ પુરાવો છે. તે સીધી અને પ્રમાણિક રીતે બ્રાહ્મણ માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલું છે અને સૂર્ય સંપ્રદાયના પ્રચારના ઇતિહાસમાં એક મૂલ્યવાન કડી તરીકે સેવા આપે છે - એક ધાર્મિક પરંપરા જે 8મી સદી દરમિયાન કાશ્મીરમાં ઉદ્ભવી હતી અને આખરે ભારતના પૂર્વ કિનારે પહોંચી હતી.

ગંગા વંશના રાજા નરસિંહદેવ પહેલાએ બંગાળ સલ્તનત પરના પોતાના વિજયની યાદમાં તેનું બાંધકામ શરૂ કરાવ્યું હતું. તેને બનાવવામાં 12 વર્ષ લાગ્યા હતા અને આ પ્રક્રિયામાં 1,200 કારીગરોએ ભાગ લીધો હતો.

પૌરાણિક કથા: એવું માનવામાં આવે છે કે કૃષ્ણના પુત્ર સાંબને સૂર્યદેવની તપસ્યા કરીને રક્તપિત્તથી મુક્તિ મળી હતી, ત્યારબાદ અહીં સૂર્ય મંદિરની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

સ્થાપત્ય (રથના રૂપમાં): આ મંદિર સૂર્યદેવના રથના આકારમાં બનેલું છે, જેને સાત ઘોડાઓ ખેંચે છે, જે અઠવાડિયાના સાત દિવસોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. 12 જોડી વિશાળ પૈડા વર્ષના 12 મહિનાનું પ્રતીક છે.

સ્થાપત્ય રહસ્યો: દરેક પૈડું ચોક્કસ સૂર્ય ઘડિયાળ તરીકે કામ કરે છે, જે ચોક્કસ સમય સૂચવવામાં સક્ષમ છે. મંદિરના શિખર પર એક સમયે એક વિશાળ ચુંબકીય પથ્થર રહેતો હતો જે પસાર થતા જહાજોના હોકાયંત્રમાં દખલ કરતો હતો; પરિણામે, તેને દૂર કરવામાં આવ્યો.

Edited By- Monica sahu