Daily Horoscope
✕

Rail Budget 2026: એક નિર્ણય અને બજેટની એક 92 વર્ષ જૂની પરંપરા થઈ ખતમ, શુ બદલાય ગયુ ?

Updated: શનિવાર, 31 જાન્યુઆરી 2026 (17:51 IST)
rail budget
ભારતનું રેલવે બજેટ, જે એક સમયે દેશના નાણાકીય કેલેન્ડરનો એક અલગ અને મુખ્ય ભાગ હતું, તે હવે કેન્દ્રીય બજેટનો ભાગ બની ગયું છે. 2017 માં, કેન્દ્ર સરકારે આ 92 વર્ષ જૂની પરંપરાનો અંત લાવ્યો, જેના કારણે ભારતીય રેલવેના નાણાકીય, સંસદીય સમીક્ષા અને માળખાગત આયોજનમાં મોટા ફેરફારો થયા. વસાહતી કાળથી સ્વતંત્રતા સુધી, અલગ રેલવે બજેટની પરંપરા 1924 માં બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન શરૂ થઈ હતી.
 
રેલવે ભારતના અર્થતંત્રનો સૌથી મોટો ઘટક હતો.
 
મનીકન્ટ્રોલ અનુસાર, આ નિર્ણય એકવર્થ સમિતિની ભલામણ પર લેવામાં આવ્યો હતો, કારણ કે તે સમયે, રેલવે ભારતના અર્થતંત્રનો સૌથી મોટો ઘટક હતો - કુલ આવકમાં 70-80% ફાળો આપતો હતો. 1947 માં સ્વતંત્રતા પછી પણ આ પરંપરા ચાલુ રહી. દર વર્ષે, રેલવે મંત્રી કેન્દ્રીય બજેટના થોડા દિવસો પહેલા એક અલગ રેલવે બજેટ રજૂ કરતા હતા, જેમાં નવી ટ્રેનો, ભાડા/ભાડામાં ફેરફાર, નવી લાઇનો અને અન્ય જાહેરાતોનો સમાવેશ થતો હતો.
 
મર્જરનો નિર્ણય: શા માટે અને કેવી રીતે?
 
2016 માં, નીતિ આયોગના સભ્ય બિબેક દેબરોયની આગેવાની હેઠળની એક સમિતિએ "રેલ્વે બજેટ નાબૂદ કરવું" નામનું શ્વેતપત્ર રજૂ કર્યું. સમિતિ (બિબેક દેબરોય અને કિશોર દેસાઈ) એ તારણ કાઢ્યું કે ભારત હવે અલગ રેલ્વે બજેટ ધરાવતો વિશ્વનો એકમાત્ર દેશ છે. કુલ બજેટમાં રેલ્વેનો હિસ્સો ઘટીને માત્ર 11 - 15 % થઈ ગયો છે. અલગ બજેટને કારણે ડુપ્લિકેશન, વિલંબ અને નાણાકીય અસ્પષ્ટતા થઈ. તે એક વસાહતી અવશેષ હતું, જે હવે વ્યવહારીક રીતે જરૂરી નથી.
 
તત્કાલીન રેલ્વે મંત્રી, સુરેશ પ્રભુએ આ દરખાસ્તને ટેકો આપ્યો. અંતે, 21  સપ્ટેમ્બર, 2016 ના રોજ, કેબિનેટે તેને મંજૂરી આપી. 1  ફેબ્રુઆરી, 2017  ના રોજ, નાણામંત્રી અરુણ જેટલીએ પ્રથમ સંયુક્ત કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કર્યું, જેમાં તમામ રેલ્વે જાહેરાતોનો સમાવેશ થતો હતો.
 
વિલીનીકરણ પછી મુખ્ય ફેરફારો અને લાભો
આ સુધારાએ ભારતીય રેલ્વે અને એકંદર નાણાકીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવી: પારદર્શિતામાં વધારો: હવે, કેન્દ્ર સરકારની તમામ આવક અને ખર્ચ એક જ દસ્તાવેજમાં નોંધવામાં આવે છે, જેનાથી સંસદ, રોકાણકારો અને જનતા માટે દેખરેખ સરળ બને છે.
 
ડિવિડન્ડનો બોજ દૂર કર્યો: અગાઉ, રેલ્વેને સરકારને વાર્ષિક ડિવિડન્ડ ચૂકવવાનું ફરજિયાત હતું. મર્જર પછી આ બોજ દૂર કરવામાં આવ્યો, જેનાથી રેલ્વેને વિસ્તરણ, સલામતી અને આધુનિકીકરણ માટે વધુ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવ્યું.
 
વધુ સારું સંકલન: રેલ, માર્ગ અને જળમાર્ગ જેવા પરિવહન ક્ષેત્રોમાં સંકલિત આયોજન શક્ય બન્યું. ભંડોળ ફાળવણી અને પ્રોજેક્ટ મંજૂરીઓ ઝડપી બનાવવામાં આવી.
 
પ્રર્કિયા સરલીકરણ -  હવે ફક્તએક  Appropriation Bill બને છે. સંસદીય ચર્ચા અને અમલીકરણમાં સમયની થઈ.  
 
રેલ્વેની નાણાકીય સ્થિતિ મજબૂત છે: વંદે ભારત ટ્રેનો, અમૃત ભારત સ્ટેશન પ્રોજેક્ટ અને કવચ સિસ્ટમ જેવી પહેલોને આ નાણાકીય સ્વતંત્રતાનું પરિણામ માનવામાં આવે છે.
 
આજે રેલ્વેનું નાણાકીય વ્યવસ્થા કેવી રીતે ચાલે છે  ?
 
રેલ્વે મંત્રાલય હજુ પણ સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરે છે, પરંતુ રેલ્વે માટે અનુદાન અને વિગતવાર વિગતો માટે એક અલગ માંગ કેન્દ્રીય બજેટમાં પૂરી પાડવામાં આવે છે. રેલ્વેની યોજનાઓ, ખર્ચ અને આવક હવે નાણા મંત્રાલય સાથે ગાઢ સંકલનમાં નક્કી કરવામાં આવે છે. જ્યારે આ ફેરફાર ભાડા વધારા અથવા નવી ટ્રેનો જેટલો જ હેડલાઇન્સ મેળવ્યો ન હોય, તે ભારતની જાહેર નાણાકીય વ્યવસ્થામાં એક મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય સુધારો સાબિત થયો. વસાહતી પરંપરાઓનો અંત લાવીને, ડુપ્લિકેશન ઘટાડીને અને સંસાધનોનો વધુ સારો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરીને, આ નિર્ણય રેલ્વેના રોકાણ, ભંડોળ અને વિકાસને આકાર આપવાનું ચાલુ રાખે છે.

વધુ જુઓ..

Gujarat Food Menu: લગ્નના મેનુમાં ગુજરાતની આ સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓનો સમાવેશ કરો, પાર્ટી બની જશે ઉત્સાહી

પાર્ટી માટે બનાવો 5 સ્વાદિષ્ટ અને મસાલેદાર વેજ સ્ટાર્ટર્સ, મહેમાનો આંગળીઓ ચાટતા રહી જશે!

ઘરે બનાવેલી દાળમાં રેસ્ટોરન્ટ જેવો સ્વાદ કેમ નથી આવતો? અપનાવો ડબલ વઘારની આ ખાસ રીત, સ્વાદ થઈ જશે બમણો!

ગુલાબજળ અને બદામથી ઘરે જ બનાવો નેચરલ નાઈટ ક્રીમ, ચહેરા પર આવશે ગુલાબી નિખાર!

લિવરને અંદરથી મજબૂત બનાવવા માટે ખાવ આ 8 ફૂડ કૉમ્બિનેશન, ડોક્ટરે જણાવ્યુ કંઈ વસ્તુઓ સાથે ખાવી લાભકારી ?

વધુ જુઓ..

સમય રૈનાના 'કઝિન મતલબ પતિ' કમેંટ પર વિવાદ, મૌલાના કારી ઈસહાક ભડક્યા, બોલ્યા - આવા કોમેડિયંસ પર લગામ લગાવવી જોઈએ, કંઈ પણ બોલે છે.

ગુજરાતી જોક્સ - મને શું ખબર

કાલી ખેતી મૂવી પ્રિવ્યુ - હવેલી અને ભૂતોનો જમાનો જૂનો થઈ ગયો, હવે ખેતરોમાંથી નીકળશે ભૂત, જાણો જેકી શ્રોફની આ રૂરલ સાઈકોલોજીકલ હોરરની દરેક વાત

Ramayana Worldwide Box Office Collection Day 8: રણવીર કપૂર-સાંઈ પલ્લવી સ્ટારરએ દુનિયાભરમાં પાર કર્યો 1000 કરોડનો આંકડો

200 વર્ષ જૂની કલગી, 30 કેરેટ પન્નાનો હાર, દિવાળી પર કરીના કપૂરનો શાહી અંદાજ

આગળનો લેખ
Show comments